دستور العمل منوی غذایی در بیماران کرونا

دکتر فرناز مشیری ـ جراح و متخصص زنان و زایمان (dr_farnazmoshiri)

خلاصه‌ای از مقالات CDC و WHO و وزارت بهداشت ایران در مورد کرونا

دستور العمل منوی غذایی در بیماران سرپایی و بستری مشکوک و یا مبتلا به COVID-19

مقدمه:

کروناویروسها (نام علمی: Coronaviruses) خانواده بزرگی از ویروس‌ها و زیرمجموعة کروناویریده هستند که از ویروس سرماخوردگی معمولی تا عامل بیماری‌های شدیدتری همچون سارس، مرس و کووید -۱۹ را شامل می‌شود. کروناویروس ها در سال ۱۹۶۵ کشف شدند و مطالعه بر روی آن‌ها به طور مداوم تا اواسط دهه ۱۹۸۰ ادامه داشت. این ویروس به طور طبیعی در پستانداران و پرندگان شیوع پیدا می‌کند، با این حال تاکنون هفت کروناویروس انسانی کشف شده است. آخرین نوع آن‌ها، در دسامبر ۲۰۱۹ در شهر ووهان چین با همه‌گیری در انسان شیوع پیدا کرد. با توجه به نوع ویروس، علائم می‌تواند از نشانه‌های سرماخوردگی عادی تا تب، سرفه، تنگی نفس و مشکلات حاد تنفسی باشد. همچنین بیمار ممکن است سرفه‌های چند روزه ظاهراً بدون دلیل نیز داشته باشد. این ویروس، برخلاف سارس، نه تنها دستگاه تنفس بلکه ارگان‌های حیاتی دیگر بدن مثل کلیه و کبد را نیز درگیر می‌کند. در موارد حاد مشکلات گوارشی نظیر اسهال، نارسایی حاد تنفسی، اختلالات انعقادی خون و نارسایی کلیه نیز گزارش شده است که این مورد می‌تواند بیمار را به همودیالیز نیازمند کند. تغذیه مناسب از جمله راه‌های مهم حفظ سلامتی است و از این طریق می‌توان بسیاری از بیماری‌های عفونی را مهار و مانع از بروز آن شد. آنچه از بررسی متون علمی و گزارش‌های مراکز پژوهشی معتبر می‌توان استنباط نمود، این است که برای مقابله با این بیماری، بهترین شیوه ارتقا و تقویت وضعیت سیستم ایمنی بدن و تأمین میزان نیاز به مایعات، الکترولیت‌ها، انرژی، پروتئین و ریزمغذی‌ها است. افرادی که مبتلا به این بیماری می‌شوند به علت کاهش قدرت سیستم ایمنی و کاهش شدید اشتها نیاز به حمایت‌های تغذیه‌ای مناسب دارند که باید ضمن رعایت بهداشت (بحث خدمات غذایی)، برای جلوگیری از آسیب بیشتر و نیز تسریع روند بهبودی این افراد مورد توجه ویژه‌ای قرار بگیرد. این منوی غذایی برای بیماران مبتلا به کرونا با کمک کارشناسان تغذیه بالینی سراسر کشور و زیر نظر اداره تغذیه بالینی معاونت درمان وزارت بهداشت تهیه شده است.

توضیحات کلی در مورد منوی غذای بیماران

• برنامه رژیم غذایی بیماران طبق نظر کارشناس تغذیه تنظیم گردد در بیمارانی که شرایط خاص دارند با نظر مشاور تغذیه از مکمل‌های تجاری انترامیل، فورتیمل و … به عنوان وعده‌های اصلی غذا و میان وعده‌های غذایی استفاده گردد.
• تأمین انرژی و دقت در محاسبه کالری و سایر مواد مغذی در رژیم غذایی با قوام مایع یا نرم بر مبنای محاسبات علمی تنظیم رژیم غذایی باشد
• در تنظیم غذاهای اصلی، پیش غذا، دورچین‌ها و نوشیدنی‌ها در هر وعده به مقدار نیاز انرژی پروتئین و سایر درشت مغذی‌ها و ریزمغذی‌های مورد نیاز بیمار دقت گردد.
• مطابق آخرین مقالات منتشر شده جهت بیماران Ncov2019 بهترین رژیم غذایی، رژیم غذایی نرم پرپروتئین و پرکالری می‌باشد. در صورت استفاده از رژیم‌های مایعات صاف و کامل پیشنهاد می‌شود پس از حداکثر ۲ روز رژیم غذایی بیمار به رژیم نرم تغییر یابد.

برنامه غذایی بر اساس قوام غذا در رژیم غذایی:

منوی پیشنهادی صبحانه

نکات مهم قبل از تدوین برنامه غذایی صبحانه

ترجیحاً از مواد غذایی بسته‌بندی شده مثل نان صنعتی و قند بسته‌بندی شده استفاده گردد.

تهیه نان‌های بسته‌بندی سبوس‌دار در اولویت باشد.

تخم‌مرغ آب‌پز خوب پخته شده باشد.

تهیه لبنیات پروبیوتیک و کم‌چرب

 مایعات صاف

آبگوشت صاف شده

چای + عسل + آب‌میوه صاف شده (پرتقال یا هویج)

چای یا قهوه + کشمش قرمز + آبمیوه (آب هویج، آب سیب یا آب‌پرتقال)

جهت بیمارانی که نیاز به دریافت کالری و پروتئین بالاتری دارند روزانه ۹۰۰ میلی‌لیتر (در ۳ نوبت هر بار ۳۰۰ میلی‌لیتر) محلول خوراکی حمایت تغذیه‌ای (ONS) مانند انترامیل، فورتیمل، نوترینی درینک، میلاتک و …. در میان وعده یا بعد از وعده اصلی غذا به تشخیص کارشناس تغذیه به بیمار داده شود.

مایعات کامل

شیر + چای + فرنی یا نشاسته شیر یا مسقطی

چای + عسل + فرنی یا مسقطی

چای + عسل + عدسی میکس شده

چای + عسل + شله‌زرد میکس شده

سوپ هویج

سوپ عدس

جهت بیمارانی که نیاز به دریافت کالری و پروتئین بالاتری دارند:

• روزانه ۹۰۰ میلی‌لیتر (در ۳ نوبت هر بار ۳۰۰ میلی‌لیتر) محلول خوراکی حمایت تغذیه‌ای (ONS) مانند انترامیل، فورتیمل، نوترینی درینک، میلاتک و… در میان وعده یا بعد از وعده اصلی غذا به تشخیص کارشناس تغذیه به بیمار داده شود.
• روزانه ۶۰۰ میلی‌لیتر (در ۲ نوبت ۳۰۰ میلی‌لیتر محلول خوراکی حمایت تغذیه‌ای (ONS) مانند انترامیل، فورتیمل، نوترینی درینک، میلاتک استاندارد در میان وعده یا بعد از وعده اصلی غذا به تشخیص کارشناس تغذیه به بیمار داده شود.
• روزانه ۶۰۰ میلی‌لیتر محلول Egg Nog در میان وعده یا بعد از وعده اصلی غذا به تشخیص کارشناس تغذیه به بیمار داده شود.
• ۳۰۰ سی‌سی:EggNog

یک زرده و دو عدد سفیده تخم‌مرغ + شیر کامل (جهت بیماران تنفسی) ۱ لیتر + مغز (نوع مغز ذكر شود) آسیاب شده ۲ قاشق غذاخوری + سه شیره یا عسل ۱ قاشق غذاخوری + عصاره مالت ۱ قاشق غذاخوری

• جهت سایر بیماران (غير تنفسی) از شیر کم‌چرب یا نیم چرب به ‌جای شیر کامل استفاده شود.

رژیم نرم

• فرنی یا نشاسته شیر یا مسقطی + شیر
• چای + عسل + پوره سیب‌زمینی + تخم‌مرغ آب‌پز
• چای + عسل + پوره سبزیجات (کدو حلوایی، لبو، کدوسبز) + پنیر
• چای + عسل + پوره حبوبات (لوبیا چیتی و عدس) + پوره سیب‌زمینی + روغن زیتون
• چای + عسل + نان تست سبوس‌دار (دورگیری شده) + پنیر + پوره زیتون تازه

رژیم جامد

• لازم به ذکر است که در بعضی از بیمارستان‌ها اکثراً برای میان وعده از شیر استفاده می‌شود، در این صورت می‌توانید از وعده صبحانه حذف کنید.

نکات مهم در تنظیم برنامه غذایی بیماران دیسترس تنفسی

• قهوه تازه و طبیعی فاقد هر گونه افزودنی به علت خاصیت وازدیلاتوری برونش‌ها می‌تواند در کاهش دیسترس تنفسی مؤثر باشد (قبل از استفاده برای بیمار در مورد سابقه مصرف قهوه و آلرژی سؤال کنید).
• مصرف شکر و قند ساده در این بیماران باعث افزایش دیسترس تنفسی و سرکوب عملکرد سیستم ایمنی می‌شود.
• مویز (کشمش قرمز) به خاطر داشتن مقادیر بالایی دی هموگاما لینولنیک می‌تواند عملکرد ضدالتهابی ریوی و کاهنده دیسترس باشد و جایگزین مناسبی برای قند می‌باشد.
• مصرف ترکیبات گریپ‌فروت یا سیر در بیماران کرونا ویروس که تحت درمان داروهای آنتی ویرال،

ممنوع است و اثر درمان را کاهش می‌دهد.

• مصرف آجیل سویا بدون نمک به صورت پودر شده در کنار سایر مغزها به علت داشتن پروتئین بالا و آنتی‌اکسیدان در بهبود وضعیت بیماران می‌تواند مؤثر باشد.

منوی پیشنهادی ناهار

قوام غذای دریافتی

مایعات صاف

سوپ صاف شده یا آب گوشت بدون چربی + آب‌میوه (پرتقال مخلوط با هویج) + ژله (اسیدی و ترش نباشد)

مایعات کامل

سوپ پرپروتئین + ماست پروبیوتیک

سوپ سبزیجات و مرغ + روغن زیتون + ماست پروبیوتیک/ دوغ

 رژیم نرم

کته نرم + پوره مرغ یا بوقلمون یا گوشت + سیب‌زمینی آب‌پز + آب گوشت یا مرغ کم‌چربی + هویج پخته یا کدو حلوایی پخته + ماست پرو بیوتیک + سوپ پرپروتئین

پوره سبزیجات + پوره مرغ یا گوشت + روغن زیتون + سوپ + ماست پروبیوتیک

حليم + نان تست سبوس‌دار دورگیری شده + سوپ + ماست پروبیوتیک

حلیم + عسل + دارچین + سوپ + ماست پروبیوتیک

خوراک لوبیا چیتی و گوشت یا مرغ چرخ شده + ماست پروبیوتیک

خوراک عدسی و گوشت یا مرغ چرخ شده + ماست پروبیوتیک

رژیم جامد

توضیحات

• برای بیماران اورمیک سوپ به عنوان پیش‌غذا سرو نمی‌شود (به دلیل محتوای پتاسیم بالا)
• حذف دورچین‌های خام و جایگزینی دورچین‌های پخته کنار غذاها شامل: لبو- کدو حلوایی- هویج – بروکلی- گل‌کلم – فلفل دلمه‌ای گوجه‌فرنگی- اسفناج- شلغم
• استفاده از نارنج، زیتون و گوجه‌فرنگی خام کنار غذا (با نظارت و آموزش نحوه شستشو)
• حذف کوبیده گوشت و شنیسل و غذاهایی که ممکن است مرکز آن‌ها خوب پخته نشود. (جوجه‌کباب در صورت تکه‌های ریز و پخت کامل بلامانع است).
• هفته‌ای ۲ تا ۳ بار ماهی در برنامه غذایی بخصوص برای بیماران
• تهیه سوپ‌ها مقوی مانند سوپ کدو حلوایی – سوپ شیر و جو- خوراک لوبیا با قارچ – سوپ شیر و خامه و قارچ و کنار وعده‌های غذایی
• اضافه کردن سبوس‌های بسته‌بندی به سوپ، آش، کوکو و کتلت
• تهیه میان وعده برای بیمار و پرسنل: شامل سیب پرتقال – لیموشیرین – شیر کم‌چرب – شله‌زرد – (شیرین شده با عسل)
• تهیه غذاهای نرم یا پوره برای بیماران بی‌اشتها یا ناتوان (دریافت گزارش مستمر از بخش در خصوص میزان دریافت غذایی بیماران)
• گنجاندن غذاهایی مثل پوره سیب‌زمینی پخته شده با پیاز و زردچوبه و یا به صورت کوکو سیب‌زمینی در برنامه غذایی
• حذف غذاهای سرد مانند الویه از منو پرسنل
• لازم است کلیه کباب‌ها اعم از جوجه یا کوبیده گوشت یا چنجه بعد از کباب شدن حداقل به مدت ده دقیقه بخارپز شوند تا از پخت کامل آن مطمئن گردند یا اینکه حداقل نیم ساعت در فر گذاشته شوند.

منوی پیشنهادی شام

قوام غذای دریافتی

مایعات کامل

سوپ پرپروتئین و پرکالری (۵) + ماست کم‌چرب

مایعات صاف

آب گوشت یا آب مرغ بدون چربی + آبمیوه (آب هویج مخلوط با آب چغندر قرمز در صورت امکان یا آب‌پرتقال) رژیم نرم

سوپ پرپروتئین و پرکالری + ماست کم‌چرب + کته نرم + کباب تابه‌ای با سبزیجات

نان لواش + سوپ پرپروتئین و پرکالری + ماست کم‌چرب + پوره مرغ و سبزیجات

رژیم جامد

توضیحات

• برای بیماران اورمیک سوپ به عنوان پیش‌غذا سرو نمی‌شود (به دلیل محتوای پتاسیم بالا)
• حذف دورچین‌های خام و جایگزینی دورچین‌های پخته کنار غذاها شامل: لبو- کدو حلوایی- هویج – بروکلی- گل‌کلم – فلفل دلمه‌ای- گوجه‌فرنگی- اسفناج – شلغم
• استفاده از نارنج، زیتون و گوجه‌فرنگی خام کنار غذا (با نظارت و آموزش نحوه شستشو)
• حذف کوبیده گوشت و شنیسل و غذاهایی که ممکن است مرکز آن‌ها خوب پخته نشود. (جوجه‌کباب در صورت تکه‌های ریز و پخت کامل بلامانع است).
• هفته‌ای ۲ تا ۳ بار ماهی در برنامه غذایی بخصوص برای بیماران
• تهیه سوپ‌ها مقوی مانند سوپ کدو حلوایی – سوپ شیر و جو- خوراک لوبیا با قارچ- سوپ شیر و خامه و قارچ و …. کنار وعده‌های غذایی
• اضافه کردن سبوس‌های بسته‌بندی به سوپ، آش، کوکو و کتلت
• تهیه میان وعده برای بیمار و پرسنل: شامل سیب پرتقال – لیموشیرین – شیر کم‌چرب – شله‌زرد (شیرین شده با عسل)
• تهیه غذاهای نرم یا پوره برای بیماران بی‌اشتها یا ناتوان (دریافت گزارش مستمر از بخش در خصوص میزان دریافت غذایی بیماران)
• گنجاندن غذاهایی مثل پوره سیب‌زمینی پخته شده با پیاز و زردچوبه و یا به صورت کوکو سیب‌زمینی در برنامه غذایی
• حذف غذاهای سرد مانند الویه از منو پرسنل
• سبزیجات پخته: انواع خورشت‌ها و دورچین‌ها مانند خورشت لوبیا سبز، خورشت کدو، خورشت به، خورشت بامیه، خورشت آلواسفناج و خورشت کرفس که به صورت پخته و بدون سرخ کردن باشند.
• سوپ سبزیجات: سبزیجات خام ۱۰۰ گرم (شلغم، گشنیز، هویج، اسفناج، پیاز، کدو حلوایی، گوجه و…) + شنیسل سینه مرغ خام ۳۰ گرم + خرده برنج خام ۲۰ گرم (یا بلغور جو) ماش خام ۱۵ گرم (یا عدس) + زردچوبه (یا زعفران) + آبلیمو (یا آب نارنج) + آلو + آویشن
• استفاده از روغن زیتون در وعده‌های غذایی روزانه
• استفاده از جوانه گیاهان (جوانه ماش، گندم و..) در دورچین‌های غذایی
• استفاده از نعنا و ریحون در دورچین‌های غذایی
• عدم استفاده از ادویه‌های محرک مانند فلفل و ادویه کاری
• کلیه غذاها به صورت بخارپز، آب‌پز یا کبابی باشند.
  

نوشته: دكتر فرناز مشيري
جراح و متخصص زنان زايمان و نازايي
لاپاروسكوپي و زيبايي