تغذیه در کرونا ویروس
تغذیه در کرونا ویروس
دکتر فرناز مشیری ـ جراح و متخصص زنان و زایمان (dr_farnazmoshiri)
خلاصهای از مقالات CDC و WHO و وزارت بهداشت ایران در مورد کرونا
تغذیه در کرونا ویروس (COVID-19)
ویروس کرونا (COVID-19): بیماری ویروس کرونا دارای طیف خفیف تا شدید است که میتواند نشانه هایی مانند سرماخوردگی، تب، سرفه، تنگی نفس و سایر مشکلات تنفسی را به همراه داشته باشد. کلیه گروههای سنی میتوانند تحت تأثیر این ویروس قرار گیرند اما سالمندان، مبتلایان به بیماریهای قلبی ـ عروقی، پرفشاری خون، دیابت، آسم و مشکلات تنفسی و کبدی، بیماران کلیوی، سرطانهای تحت درمان، بیمارانی که به هر دلیلی کورتون مصرف میکنند و مبتلایان به نقص سیستم ایمنی بیشتر در معرض خطر ابتلا به ویروس کرونا هستند. بنابراین مراقبت از آنها و پیشگیری از ابتلا در این افراد کاملاً ضروری است. با توجه به عوارض ناشی از ابتلا به ویروس کرونا توصیههای تغذیهای جهت پیشگیری و کنترل بیماری به شرح زیر میباشد:
توجه داشته باشید چه در شرایط عادی و چه در شرایط اضطرار لازم است تعادل و تنوع در مصرف کلیه مواد غذایی رعایت شود. دریافت کلیه ویتامینهای موردنیاز بدن برای افزایش سطح ایمنی و مقابله با بیماری و بهبودی از طریق منابع غذایی آن تأمین شود و منابع غذایی حاوی ویتامینها و املاح هیچگونه ارجحیتی بر یکدیگر ندارند. از توصیه به مصرف کلیه مکملها در این شرایط خودداری شود زیرا مصرف دوزهای بالای ویتامین و مواد معدنی اثر محافظتی ثابت شدهای در پیشگیری از بیماریهای عفونی ندارد. برنامه مکمل یاری فقط بر اساس دستور عمل کشوری انجام گردد.
توصیههای تغذیهای در پیشگیری از بیماریهای تنفسی و COVID-19:
- در برنامه غذایی روزانه دو اصل تعادل و تنوع رعایت گردد. تعادل به معنی مصرف مقادیر کافی از مواد موردنیاز برای حفظ سلامت بدن است و تنوع یعنی مصرف انواع مواد غذایی که در ۶ گروه اصلی غذایی (نان و غلات، سبزیها، میوهها، شیر و فرآوردههای آن، گوشت و تخممرغ و حبوبات و مغز دانهها) قرار دارند.
- مواد غذایی در هر گروه غذایی، دارای ارزش غذایی تقریباً یکسان هستند و میتوان از یکی بهجای دیگری استفاده کرد. بهعنوان مثال میتوان از ماست بهجای شیر و از حبوبات و تخممرغ بهجای گوشت استفاده کرد.
- بهمنظور افزایش سطح ایمنی بدن روزانه از منابع غذایی ویتامین C شامل انواع میوهها و سبزیها از جمله سبزیهای برگ سبز مانند سبزیخوردن، انواع گلم، گلکلم، گوجهفرنگی، جوانههای گندم، ماش و شبدر، انواع مرکبات (لیموترش، لیموشیرین، پرتقال، نارنگی و نارنج)، کیوی و دیگر میوهها و سبزیها استفاده شود.
- با توجه به این که پیاز خام حاوی و ویتامین C میباشد میتوان روزانه همراه با غذا استفاده گردد.
- در تهیه سوپ یا آش از شلغم که حاوی ویتامین C میباشد، استفاده شود.
- با توجه به نقش ویتامینهای E و A در تقویت سیستم ایمنی بدن روزانه از منابع غذایی ویتامین A (منابع گیاهی شامل انواع سبزیها و میوههای زرد و نارنجی مانند هویج، :دو حلوایی، موز و انواع مرکبات و منابع حیوانی مانند زرده تخممرغ، شیر و لبنیات) و منابع غذایی ویتامین E (روغنهای مایع مانند کانولا، گلرنگ، آفتابگردان و ذرت) استفاده شود.
- از خوردن غذاهای چرب و شور مانند انواع تنقلات شور، انواع کنسروها و شورها و انواع سوسیس و کالباس به دلیل تحریک سیستم ایمنی بدن تا حد امکان خودداری شود.
- روزانه میتوان با استفاده از منابع غذایی ویتامین D (ماهیهای چرب، لبنیات و زرده تخممرغ) به افزایش سطح ایمنی بدن کمک نمود.
- جهت تقویت سیستم ایمنی بدن روزانه از منابع غذایی حاوی آهن و روی (گوشت قرمز، مرغ و ماهی، تخممرغ، انواع سبزیها،حبوبات، میوههای تازه و خشک شده و غلات کامل) استفاده شود.
- روزانه از منابع غذایی ویتامینهای گروه B مانند انواع سبزیها برگ سبز و میوهها، شیر و لبنیات، انواع گوشتها، زرده تخممرغ، غلات سبوسدار، حبوبات مانند نخود، انواع لوبیا، عدس، باقلا، لپه و ماش و مغزها (پسته، گردو، بادام و فندق) جهت ارتقای سیستم ایمنی بدن استفاده شود.
- مصرف ۸-۶ لیوان آب آشامیدنی سالم و یا سایر مایعات بهصورت روزانه توصیه میشود. نوشیدن مایعات بهاندازه کافی و فراوان به حفظ ایمنی بدن کمک میکند.
توصیههای تغذیهای در بیماریهای تنفسی:
- مصرف روزانه کربوهیدراتها، بهمنظور تأمین بخش عمده انرژی و برخی از مواد مغذی ضروری است. این کربوهیدراتها به دو شکل ساده و پیچیده دستهبندی میشوند که مصرف انواع کربوهیدراتهای پیچیده از جمله برنج، انواع نان سبوسدار (جو و سنگک) و ماکارونی ترجیحاً سبوسدار، رشته و غلات صبحانه، سبزیها و میوهها توصیه میشود.
- بهمنظور سالم و قدرتمند نگهداشتن عضلات تنفسی، بیماران باید منابع غنی از پروتئین را حداقل دو واحد در روز بر اساس گروههای غذایی و رهنمودهای غذایی ایران دریافت کنند. بهترین منابع پروتئینها شامل انواع گوشتها، (قرمز، مرغ، ماهی و طیور)، انواع حبوبات (لوبیا، ماش، عدس،نخود، باقلا)، تخممرغ، انواع لبنیات پاستوریزه (پنیر، شیر، ماست، کشک و دوغ) و انواع آجیلهای بدون نمک میباشند.
- بهمنظور تأمین بخشی از انرژی موردنیاز روزانه و تأمین برخی از اسیدهای چرب ضروری و ویتامینهای محلول در چربی باید روزانه از روغنها و چربیهای خوراکی استفاده شود. روغن گیاهی یا روغن نباتی شامل آفتابگردان، سویا، پنبهدانه، زیتون، روغن گردو، کنجد، کلزا و… است. روغنهایی مانند زیتون، کلزا، کنجد و روغن آفتابگردان و… برای سرخ کردن مناسب نیستند و برای پختوپز مناسبترند. در ضمن این روغنها به دلیل خواص آنتیاکسیدانهای طبیعی مانند ترکیبات پلی فنلی و ویتامین E، بتاکاروتن دارای ارزش تغذیهای فراوانی بوده و باید در برنامه غذایی گنجانده شود. توجه داشته باشید: مصروف روغنها و چربیهای حیوانی، شامل کره، روغن ماهی پیه، دنبه و… باید محدود شود.
- مصرف مقدار مناسب آب باعث میشود ترشحات درون مجاری هوایی رقیقتر شده و راحتتر حرکت کنند و تخلیه شوند. مصرف ۸-۶ لیوان آب و یا سایر مایعات بهصورت روزانه توصیه میشود.
- مصرف ۶-۴ وعده غذایی کوچک و با حجم کم در طول روز بهجای مصرف ۲ تا ۳ وعده غذایی حجیم توصیه میشود تا دیافراگم حرکت آزادانه به سمت بالا و پایین داشته باشند. در صورتی که مصرف برخی مواد غذایی خام منجر به نفخ شدید و اختلال در تنفس گردید مصرف آنها را کاهش دهند.
- غذاهایی که حاوی مقادیر زیادی چربی و نمک است موجب تحریک سیستم ایمنی بدن میشود و میتواند به ایجاد تورم و التهاب قسمتهای مختلف بدن و از جمله مجرای تنفسی و مسیرهای هوایی منجر شود. بنابراین مصرف غذاهای حاوی مقادیر زیاد سدیم در مواد غذایی مانند انواع کنسروها و شوریها و غذاهای فرآوری شده مانند سوسیس و کالباس باید محدود شود.
توصیههای تغذیهای در بیماریهای تبدار
عفونتها منجر به افزایش متابولیسم بدن، تجمع مواد سمی در بدن، اختلال در تعادل آب بدن، اختلال گوارشی، انهدام پروتئینهای نسوج که حاصل آن دفع ازت از بدن است، میگردد. بنابراین در مراقبت تغذیهای بیماریهای عفونی اولویت با تأمین انرژی، پروتئینها و املاح است.
- با بالا رفتن یک درجه سانتیگراد حرارت بدن ۱۳ درصد متابولیسم بدن افزایش مییابد. بنابراین مصرف آب و مایعات و غذا در حجم کم و دفعات بیشتر توصیه میشود.
- در مرحله حاد بیماری و هنگام تب ممکن است سدیم و پتاسیم به مقدار زیادی و بهصورت عرق از بدن دفع شود و مصرف سوپ حاوی نمک برای جبران سدیم ضروری است. رژیم غذایی حامی میوه (موز، آلو، زردآلو، طالبی، کیوی، پرتقال)، سبزیها (اسفناج، جعفری، لوبیا، سبوس گندم هویج، کدوحلوایی، گوجهفرنگی و سیبزمینی)، شیر و ماست برای تأمین پتاسیم توصیه میشود.
- در یک فرد بیمار میزان نیاز به پروتئین افزایش مییابد بنابراین تأمین پروتئین روزانه بهویژه از منابع حیوانی مانند: انواع گوشتها (قرمز، مرغ، ماهی، طیور)، انواع لبنیات پاستوریزه (پنیر، شیر، ماست، کشک و دوغ) و تخممرغ توصیه میشود.
- مایعات: نوشیدن آب آشامیدنی سالم و سایر مایعات مانند شیر و دوغ بهعنوان بهترین نوشیدنی توصیه میشود تا بخشی از انرژی، پروتئین، بعضی ویتامینها و مواد معدنی لازم را تأمین کند. نوشیدن مایعات بهاندازه کافی و فراوان کمک به دفع سموم و حفظ ایمنی مناسب بدن میکند.
- ویتامین A: کمبود این ویتامین منجر به تضعیف سیستم ایمنی بدن میشود. ویتامین A به جذب، هضم و ذخیره آهن در بدن کمک میکند و کمبود آن منجر به کمخونی ناشی از فقر ویتامین A میشود که باید از طریق منابع غذایی حاوی آن تأمین شود. منابع غذایی آن به دو شکل منابع غذایی حیوانی و گیاهی است و منابع غذایی حیوانی از قابلیت جذب بهتری نسبت به منابع غذایی آن به دو شکل منابع غذایی حیوانی و گیاهی است و منابع غذایی حیوانی از قابلیت جذب بهتری نسبت به منابع گیاهی برخوردار هستند. منابع حیوانی به فرم فعال ویتامین A عمدتاً در جگر، قلوه، زرده تخممرغ، شیر و لبنیات پرچرب و کره وجود دارد. منابع گیاهی به فرم کارتنوئیدها و بهویژه بتاکاروتن است بتاکاروتن هم یک آنتیاکسیدان قوی است که به تقویت سیستم ایمنی بدن و پیشگیری از ابتلا به انواع بیماریهای غیر واگیر کمک میکند و عمدتاً در میوههای رنگی و سبزیهای زرد و سبز نظیر اسفناج، کاهو، هویج، کدوحلوایی، زردآلو، طالبی، موز، انگور، خربزه، خرمالو و انواع مرکبات است.
- ویتامین E: علاوه بر داشتن فعالیت آنتیاکسیدانی، به عملکرد سیستم ایمنی بدن نیز کمک میکند. این ویتامین در روغن برخی از گیاهان یافت میشود. روغنهای مایع مانند کانولا، گلرنگ، آفتابگردان و ذرات از منابع این ویتامین به شمار میآیند. انواع آجیل (فندق، بادام، گردو)، اسفناج، کلم پیچ، سویا و سیبزمینی نیز دارای مقادیری از این ویتامین هستند.
- ویتامین D: دریافت مناسب از منابع غذایی این ویتامین (ماهیهای چرب، لبنیات و زرده تخممرغ) بهصورت روزانه، در افزایش سطح ایمنی بدن کمک میکند.
- ویتامین C: علاوه بر اینکه بهعنوان یک آنتیاکسیدان است، مصرف این ویتامین باعث جذب بهتر آهن در بدن میشود. نگهداری طولانیمدت در یخچال، پختن، گرمای هوا، نور و دخانیات باعث از بین رفتن این ویتامین میشوند. منابع این ویتامین عبارتاند از: انواع فلفل، سبزیهای برگ سبز مانند اسفناج و سبزیخوردن، توتفرنگی، گریپفروت، گوجهفرنگی، انبه، لیمو، انواع کلم، گلکلم، سیبزمینی، مرکبات، کیوی و دیگر میوهها و سبزیهای. اما شواهدی مبنی بر مصرف مکمل آن در درمان بیماری ویروس کرونا وجود ندارد.
- ویتامینهای گروه B: در تب نیاز بدن به انرژی افزایش مییابد و برای متابولیسم و سوختوساز نیاز به ویتامینهای گروه B افزایش مییابد که باید از منابع غذایی از جمله مصرف کافی سبزیها بهویژه برگ سبز و میوهها، شیر و لبنیات، گوشت، دل و جگر، زرده تخممرغ، غلات سبوسدار، حبوبات و مغزها تأمین شود.
- ویتامین B12: کمبود این ویتامین باعث پیشرفت سریع عفونتهای ویروسی میشود. توصیه به تأمین این ویتامین از طریق منابع غذایی آن مانند پروتئینهای حیوانی از جمله گوشت قرمز، ماهی و ماکیان، تخممرغ و لبنیات میباشد.
- آهن: کمبود آهن باعث آسیب و تضعیف سیستم ایمنی بدن میشود. آهن در منابع گیاهی و منابع حیوانی یافت میشود منابع حیوانی: گوشت قرمز، مرغ و ماهی حاوی آهن هم است و منابع گیاهی مانند انواع سبزیها، حبوبات، میوههای تازه و خشک شده و غلات کامل آهن غیر هم دارند. اگرچه تخممرغ بهتر از منابع حیوانی آهن میباشد اما آهن آن هم غیر هم است. اگر منابع غذایی آهن به همراه غذاهای حاوی ویتامین C، مصرف شوند، جذب آهن افزایش مییابد.
- روی (Zn): از نشانههای کمبود روی اختلالات ایمنی است و غذاهای غنی از روی شامل گوشت قرمز، مرغ، ماهی، غلات کامل، حبوبات و تخممرغ است.
- سیر، زنجبیل و سایر مواد غذایی توصیه شده اگرچه به دلیل ترکیبات خاصی که دارند میتوانند در مقابله با عفونتهای باکتریایی و ویروسی مفید باشند. اما شواهدی مبنی بر مصرف آن در درمان بیماری ویروس کرونا وجود ندارد.
بزرگنمایی اثرات مفید سیر، زنجبیل و سایر مواد غذایی و مصرف بیرویه آنها میتواند پیامدهای نامطلوبی بر متابولیسم بدن و تداخل در جذب و تأثیر داروها و مکملهای تجویز شده داشته باشد.
ایمنی غذا
ویروس کرونا در شرایط انجماد بسیار پایدار هستند و در دمای منفی ۲۰ درجه سانتیگراد تا دو سال میتواند زنده بماند. ویروس کرونا ویروس سارس و مرس بر اساس میزان دما، رطوبت و نور ماندگاری متفاوتی دارند. بهعنوان مثال در دمای یخچال (۴ درجه سانتیگراد) ویروس کرونا و مرس میتواند تا ۷۲ ساعت زنده بماند. با توجه به اینکه ویروس کرونا در دمای پایین و فریز شده پایدار هستند بهداشت ایمنی مواد غذایی میتواند از انتقال آن از طریق غذا پیشگیری کند.
- ویروس کرونا به دمای معمولی پخت (۷۰ درجه سانتی گرا) حساس هستند بنابراین بهعنوان یک اصل کلی باید از مصرف محصولات حیوانی (شیر، تخممرغ، گوشت قرمز، مرغ و ماهی) خام و کامل پخته نشده اجتناب کرد. در صورتی که محصولات گوشتی کاملاً پخته باشد و با دستهای تمیز آماده شود ایمن است.
- به هنگام استفاده و آمادهسازی مواد خام حیوانی (شیر خام و گوشت یا سایر فرآوردههای حیوانی) برای جلوگیری از آلودگی سایر مواد غذایی ضروری است دستهای خود را کاملاً بشویید.
- از تخته و چاقو جداگانه برای خرد کردن گوشت خام و مواد غذایی پخته استفاده شود.
- از بازارهای حیوانات زنده بازدید نکنید و از تماس مستقیم با حیوانات خودداری کنید.
- از ذبح، فروش، تهیه یا مصرف گوشت حیوانات وحشی یا حیوانات اهلی مریض و مرده با علل ناشناخته پرهیز کند.
- در هنگام مراقبت و غذا دادن به بیمار و کودکان خردسال قبل و بعد از غذا دادن به آنها حتماً دستهای خود و بیمار را ضدعفونی کنید.
- از ظروف، قاشق و چنگال شخصی استفاده شود.
- امکان انتقال کرونا ویروس از طریق بستههای مواد غذایی وجود دارد. توصیه میگردد قبل از مصرف بستهها نیز شسته شود.
- خرید مواد غذایی فلهای و یا باز ممنوع شود.
- از دستبهدست کردن مواد غذایی و ساندویچهای خانگی و یا تهیه شده در مدارس توسط دانشآموزان و یا فروشندهها جداً خودداری شود.
- از توزیع هرگونه فرآوردههای کنسروی یا فرآوری شده مثل سوسیس، کالباس و غیره در مدارس خودداری شود.
- به دانش آموزان توصیه شود از مایعات بیشتر استفاده شود. ترجیحاً آبهای معدنی که قبل از مصرف بطری آن شسته شده است، استفاده کنند.
نوشته:دكتر فرناز مشيري
جراح و متخصص زنان زايمان و نازايي
لاپاروسكوپي و زيبايي